Dziedziczenie może być dla rodziny nie tylko możliwością uporządkowania spraw majątkowych po bliskiej osobie, ale również źródłem potencjalnych problemów – zwłaszcza gdy mowa o długach spadkowych. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku małoletnich dzieci, które również dziedziczą – z mocy prawa. W sytuacji, gdy spadek obciążony jest długami, wielu rodziców rozważa jego odrzucenie nie tylko w swoim imieniu, ale także w imieniu swoich dzieci.
Odrzucenie spadku przez małoletniego
Małoletnie dziecko, jako osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, nie może samodzielnie odrzucić spadku. W jego imieniu taką czynność może wykonać przedstawiciel ustawowy – zazwyczaj jeden z rodziców – jednak często nie jest to możliwe bez wcześniejszego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. To bardzo istotny krok, który zabezpiecza interesy dziecka i uniemożliwia podejmowanie pochopnych decyzji.
Kiedy należy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?
Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od momentu, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. W przypadku dzieci, termin ten liczony jest od momentu, w którym spadek odrzucą rodzice – ponieważ dopiero wtedy powstaje “kolejność dziedziczenia” małoletnich. Co istotne, dla zachowania tego terminu wystarczające jest złożenie w terminie 6 miesięcy wniosku o wyrażenie przez sąd opiekuńczy zgody na odrzucenie spadku.
Jeśli zatem rodzic odrzuca spadek, ma co do zasady, obowiązek złożenia w terminie 6 miesięcy, wniosku do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Termin liczony jest od dnia odrzucenia przez niego spadku. Po wydaniu przez Sąd postanowienia o wyrażeniu zgody, należy niezwłocznie wystąpić o doręczenie odpisu tego postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności. Po otrzymaniu tego dokumentu, należy niezwłocznie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem lub notariuszem. „Niezwłocznie” oznacza – bez zbędnej zwłoki, nawet jeśli będzie to już po upływie 6 miesięcy od odrzucenia spadku przez rodzica. Co istotne, w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, zgodę taką wydaje sąd spadku a nie sąd opiekuńczy.
Istnieją jednak przypadki, w których zgoda sądu nie jest wymagana.
Kiedy zgoda sądu nie jest wymagana?
Nowelizacja przepisów wprowadziła wyjątki od obowiązku uzyskiwania zgody sądu opiekuńczego. Zgoda sądu nie będzie potrzebna, jeśli spełnione są łącznie poniższe warunki:
- Rodzic wcześniej odrzucił spadek we własnym imieniu
- Oboje rodzice wyrażają zgodę na odrzucenie spadku (albo składają wspólne oświadczenie).
- Wszyscy inni zstępni rodzica odrzucającego spadek (zwykle pełnoletnie rodzeństwo dziecka, jako że zstępni to dzieci, wnuki, prawnuki itp.) również odrzucili spadek.
W takich przypadkach rodzice mogą udać się bezpośrednio do notariusza albo sądu i tam złożyć oświadczenie w imieniu dziecka. Dokument powinien zawierać, oprócz zwykłych danych zawartych w oświadczeniu o odrzuceniu spadku, dane dziecka, rodziców, wskazanie przysługującej im władzy rodzicielskiej oraz jej zakresu, informację o wyrażeniu przez drugiego rodzica zgody na odrzucenie spadku, chyba że odrzucają wspólnie, potwierdzenie wcześniejszego odrzucenia spadku przez któregokolwiek rodziców oraz – jeśli dotyczy – informację o odrzuceniu spadku przez innych zstępnych.
Kiedy zgoda sądu jest konieczna?
Zgoda sądu będzie nadal wymagana, jeżeli:
- Rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku.
- Dziecko dziedziczy bezpośrednio, np. wskutek śmierci jednego z rodziców.
- Inni zstępni rodziców (np. pełnoletnie rodzeństwo) nie odrzucili spadku.
W takim przypadku należy złożyć wniosek do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich sądu właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, aby uzyskać zgodę na odrzucenie spadku, bądź do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku (jeśli się toczy). Wniosek powinien zawierać dane rodziców i dziecka, akt urodzenia dziecka, potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica (jeśli dotyczy), odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz uzasadnienie. Wniosek podlega opłacie sądowej w wysokości 100 zł.
Jak wygląda procedura krok po kroku?
- Ustal, czy konieczna jest zgoda sądu – na podstawie opisanych wyżej przesłanek.
- Jeśli zgoda jest wymagana – złóż wniosek do sądu rodzinnego.
- Po uzyskaniu zgody lub gdy zgoda nie jest potrzebna – złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przed notariuszem lub w sądzie.
- Pamiętaj o terminie – w zależności od przypadku, na złożenie wniosku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku bądź na odrzucenie spadku (gdy zgoda nie jest potrzebna), masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o powołaniu dziecka do spadku.
Wsparcie w sprawach spadkowych
Jeśli masz wątpliwości co do procedury lub potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu dokumentów, zapraszam do kontaktu. Pomogę Ci zadbać o formalności oraz zadbam, aby wszystko odbyło się zgodnie z prawem oraz w najlepiej pojętym interesie Twojego dziecka.
